Lasy, pokrywające ponad 62% powierzchni Parku są zróżnicowane pod względem składu gatunkowego drzewostanów, typów siedliskowych, zbiorowisk roślinnych, wieku i struktury przestrzennej. Największą powierzchnię (92% powierzchni leśnej Parku) zajmują lasy porastające siedliska o umiarkowanej wilgotności, nazywane w terminologii leśnej lasami i borami świeżymi.

Poniższa tabela przedstawia udział powierzchni 13 wyróżnionych na terenie WPN typów siedliskowych lasu oraz odpowiadające tym typom zbiorowiska roślinne:

Lasy północnej części Parku różnią się od lasów części południowej wyższym udziałem siedlisk żyźniejszych (lasowych) oraz większą naturalnością drzewostanów. Siedliska zniekształcone i zdegradowane występują głównie w południowej części Parku. Wiąże się to częściowo z większym w tym rejonie obszarem siedlisk na gruntach porolnych oraz wprowadzaniem w przeszłości sosny wszędzie tam, gdzie to było możliwe bez szczegółowej analizy warunków siedliskowych.

Najczęściej spotykanym w Parku typem siedliskowym lasu jest las mieszany świeży (LMśw). Występuje on w WPN na dużych łącznych powierzchniach, rzadziej wyspowo wśród innych siedlisk, na glebach wykształconych z piasków i żwirów wodnolodowcowych (sandrowych) z pokrywami wodno-morenowymi, a także moren spiętrzonych, ozów, kemów oraz piasków zwałowych. W lasach tych występują różnorodne warianty typów gleb i związanych z nimi zespołów roślinnych. Gatunkami tworzącymi górne piętro drzewostanu są: sosna i świerk przy współudziale dębu, czasem brzozy. Domieszkę tworzą osika, lipa i grab. Niższe piętro tworzy przeważnie świerk z udziałem dębu. Inne gatunki występują pojedynczo lub sporadycznie. Warstwa podrostu jest dość jednorodna, a tworzą ją głównie dąb i świerk, a także brzoza, sosna, jesion, lipa, klon a w miejscach wilgotnych nawet olsza. Warstwę podszytu tworzą: trzmieliny: brodawkowata i europejska, kruszyna, bzy: czarny i karalowy, porzeczka alpejska, grusza, jabłoń, głóg, kalina i inne.

Należy dodać, że dwa zbiorowiska nieco różnią się składem gatunkowym od innych. Są to: las kserotermiczny i dąbrowa świetlista Potentillo albae - Quercetum, gdzie bardzo maleje udział świerka, a znacznie wzrasta udział sosny i dębu. W lesie kserotermicznym drzewostan jest jednopiętrowy, sosnowy.

Drugim pod względem częstości występowania typem siedliskowym lasu jest bór mieszany świeży (BMśw). Występuje na obszarze całego Parku, jednak częściej i większymi płatami w jego części południowej, sandrowej. Ten typ siedliskowy tworzą przeważnie piaski i żwiry wodnolodowcowe sandrowe, rzadziej pochodzenia polodowcowego (moreny spiętrzone, ozy, kemy). Skała macierzysta zawiera węglan wapnia od głębokości poniżej 60-100 cm. Z utworów tych powstają gleby rdzawe właściwe, rzadziej rdzawo - bielicowe, brunatno - rdzawe, a sporadycznie gleby glejobielicowe właściwe wytworzone z piasków luźnych. Warianty wilgotnościowe kształtują w obrębie tego siedliska naturalne typy drzewostanów. Temu typowi siedliskowemu lasu odpowiadają następujące zespoły roślinne:

• Peucedano - Pinetum v. z Oxalis acetosella, czyli nieco żyźniejszy wariant zespołu niż na borze świeżym, występujący na glebach bielicowo - rdzawych, rzadziej innych,
• Serratulo - Pinetum (typicum) występujący na glebach rdzawych właściwych, rzadziej innych.

Główne piętro drzewostanu tworzy sosna Ia - I bonitacji z udziałem świerka II - III bonitacji, a w domieszce występuje dąb i brzoza. Niższe - czasem dość wyraźne - piętro tworzy świerk i inne gatunki, jak: dąb, brzoza, czasem osika, grab i sosna. Miejscami pojawiają się naloty i podrosty, które tworzy świerk i dąb, rzadziej inne. Podszyt tworzą: jarząb, kruszyna, leszczyna i miejscami wiciokrzew, suchodrzew i inne gatunki (zobacz też folder Lasy).

Na terenach nieleśnych dominują zbiorowiska z kompleksu chwastów upraw zbożowych i okopowych Consolido-Brometum x Veronico-Fumarietum oraz zbiorowiska łąk i muraw, głównie świeże łąki i pastwiska Arrhenatherion i Cynosurion, suche łąki z elementami ciepłolubnymi Arrhenatherion oraz wilgotne łąki wielokośne, antropogenicznie przekształcone Calthion. Do cennych pod względem florystycznym zbiorowisk należą ekstensywnie wykorzystywane łąki, na których występują rzadkie gatunki roślin, w tym liczne storczyki i turzyce. Charakterystyczną cechą roślinności Parku jest również występowanie licznych torfowisk przejściowych oraz torfowisk wysokich, związanych z obecnością jezior dystroficznych, bezodpływowych zagłębień terenu oraz dolin rzecznych. Można znaleźć na nich rzadkie i zagrożone gatunki roślin takie, jak np.: żurawina drobnolistkowa Oxycoccus microcarpus, wątlik błotny Hammarbya paludosa i rosiczka długolistna Drosera anglica. Na brzegach większości jezior eutroficznych WPN dominuje szuwar trzcinowy Phragmitetum communi. Stosunkowo rzadkim zbiorowiskiem roślinnym jest szuwar kłociowy Cladietum marisci, występujący w kilku jeziorach WPN.

Grzyby Wigierskiego Parku Narodowego są grupą organizmów bardzo słabo poznaną. Do tej pory badano jedynie grzyby lichenizowane (zobacz folder Porosty), stwierdzając obecność na terenie Parku 273 gatunków, w tym 54 gatunków objętych ochroną prawną. Do najciekawszych z nich należą: brodaczka kępkowa Usnea hirta, brodaczka kędzierzawa Usnea subfloridana, włostka ciemniejsza Bryoria subcana i przystrumycznik pustułkowy Hypotrachyna revoluta.

Więcej o szacie roślinnej i florze