|
Andrzej Jermaczek, Paweł Pawlaczyk: Natura 2000 u progu - ochrona elementów europejskiego dziedzictwa przyrodniczego w Polsce |
|
11. Obecne i przyszłe możliwości finansowania ochrony
11.1. Finansowanie funkcjonowania obszarów Natura 2000
Podobnie jak nie ma uniwersalnej recepty na szczęście, tak nie ma gotowego przepisu na finansowanie ochrony przyrody obszarów Natura 2000. Unia Europejska wspiera finansowo tworzenie i funkcjonowanie sieci Natura 2000, proporcjonalnie do powierzchni wyznaczonych obszarów oraz poziomu rozwoju ekonomicznego kraju. Jednak to, kto otrzyma środki zależy przede wszystkim od inwencji, zaangażowania i dojrzałości wnioskodawców. Największą szansę na dofinansowanie mają projekty dotyczące ochrony obszarów ważnych dla zachowania priorytetowych siedlisk i gatunków. Zgodnie z art. 8 Dyrektywy Siedliskowej wraz ze zgłoszeniem proponowanych SOO do Komisji Europejskiej państwa członkowskie powinny określić potrzeby w zakresie dofinansowania ze środków Unijnych realizacji programów ochrony tych obszarów i przedstawić je Komisji. Nie jest to oczywiście równoznaczne z otrzymaniem tych środków, a ich otrzymanie zależeć będzie przede wszystkim od sprawności instytucji rządowych, samorządowych i organizacji społecznych w ubieganiu się o nie. Możliwości ubiegania się o środki finansowe służące realizacji sieci Natura 2000 istnieją na różnych etapach tworzenia sieci, poczynając od ich identyfikacji poprzez planowanie ochrony, a kończąc na realizacji celów ochronnych. Należy jednak podkreślić, że obecnie nie istnieje żadne konkretne narzędzie bezpośredniego finansowania Sieci opartego na Art. 8 Dyrektywy Siedliskowej. Dopiero teraz rozstrzygają się losy finansowania ochrony przyrody w Unii. Ponad 10 lat od uchwalenia zapisów o finansowaniu ze środków Unii działań z zakresu ochrony przyrody wynikających z szeregu zapisów w Dyrektywach (dyrektywy 42/43/ EWG, 91/409/EWG i inne) podjęto próbę oszacowania kosztów finansowych wdrażania programu Natura 2000. Wstępne szacunki, przeprowadzone dwoma niezależnymi metodami, dla obszaru Unii Europejskiej (bez państw kandydujących) wykazały odpowiednio kwoty 3,4 i 5,7 miliardów EURO. Stanowi to 3,5 do 5,8% całkowitego budżetu Unii. Niezależnie od perspektyw na bliższą i dalszą przyszłość, obecnie podstawowym instrumentem utworzonym do finansowania przedsięwzięć na obszarach Natura 2000 jest fundusz LIFE – Natura. Ochrona różnorodności biologicznej jest także celem zapisanym w innych funduszach Unii Europejskiej, programach rolnośrodowiskowych i funduszach programów rozwojowych.
11.2. Fundusz Life
Fundusz LIFE utworzony został Rozporządzeniem Rady EWG 1973/92 z dnia 21 maja 1992 w sprawie ustanowienia finansowego instrumentu na rzecz środowiska. Początkowo, w latach 1992 - 95 fundusz ten był przeznaczony na finansowanie Piątego Programu Środowiskowego Unii Europejskiej, którego jednym z celów było współfinansowanie realizacji Dyrektyw Siedliskowej i Ptasiej w Państwach Unii. Ze środków Funduszu mogą korzystać także kraje spoza Wspólnoty, jednak pod warunkiem partycypacji w kosztach tworzenia funduszu i opłacenia odpowiedniej składki. W latach 2000 – 2004 program Life dysponował finansami w wysokości 613 mln euro. Z tego 47% stanowił fundusz Life - Natura przeznaczony przede wszystkim na finansowanie projektów związanych z ochroną przyrody na terenach objętych programem Natura 2000. W związku z planowanym przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w roku 2004 powstała możliwość ubiegania się o dotacje z programu Life już w roku 2003. Projekty z krajów kandydujących powinny dotyczyć:
Unia Europejska może pokryć maksymalnie 50% projektu, wyjątkowych przypadkach, jeśli projekt dotyczy gatunków o znaczeniu pierwszorzędnym – do 75%. Do przypadków wyjątkowych zaliczono także projekty objęte Unijnym Funduszem Strukturalnym oraz projekty krajów kandydujących, a także z innych obszarów, gdy wniosek składają organizacje pozarządowe. Bardzo istotny jest warunek, że pomoc z projektu Life może być udzielona tylko pod warunkiem, że nie istnieją możliwości finansowania działań z innych europejskich programów pomocowych, np. programów rolnośrodowiskowych, zagospodarowania regionalnego czy gospodarki wodnej. Wnioskodawcą projektu mogą być zarówno osoby fizyczne jak i prawne których siedziba znajduje się na terenie Unii Europejskiej lub na terenie któregoś z krajów kandydujących. Wnioski mogą przewidywać współpracę wielu partnerów uczestniczących w realizacji przedsięwzięcia, jednak tylko jeden w nich musi odgrywać rolę wiodącą i to on rozlicza się przed Komisją. Głównym przedmiotem projektów finansowanych z programu Life są jednorazowe działania związane z czynną ochroną przyrody. Istnieje także możliwość zakupu gruntów w celu ochrony. Unijne środki finansowe mogą być też wykorzystane na pokrycie kosztów osobowych, public relation, wyposażenia biurowego itd, jednak w stopniu proporcjonalnym do pozostałych. Projekt powinien trwać od 4 do 5 lat i dotyczyć kwoty powyżej 500.000 EURO. Wnioski należy składać w Komisji Europejskiej do 30 października każdego roku. Na realizację projektów związanych z ochroną przyrody w latach 1996 - 1999 przeznaczono 450 mln EURO, w latach 2000 – 2004 – 640 mln EURO. Fundusz zakłada, że projekty ubiegające się o dofinansowania powinny dotyczyć:
Przykłady projektów finansowanych przez Fundusz LIFE
Oczywiście nie każdy złożony wniosek uzyskuje dofinansowania. Od roku 1992 Niemcy przedłożyły Komisji Europejskiej około 100 projektów, 47 z nich przyznano dotację, w tym jeden dotyczący ochrony gatunków, 2 opracowania rozwiązań metodycznych, a 44 ochrony obszarów. Średni koszt projektu realizowanego w ramach programu Life w Niemczech wynosi około 2 mln EURO, a okres trwania około 4 lat. O ile większość działań z zakresu ochrony obszarów Natura 2000 na terenach rolniczych finansowana jest w ramach programów rolnośrodowiskowych i udział Programu LIFE Natura ogranicza się tu do działań uzupełniających, o tyle na obszarach leśnych jest głównym źródłem finansowania tych działań. Od 1992 roku 237 projektów finansowanych z Funduszu LIFE Natura w sposób pośredni lub bezpośrednio dotyczyło zarządzania i realizacji gospodarki leśnej sprzyjającej zachowaniu europejskiego dziedzictwa przyrodniczego - 43 projekty, realizowane w 10 krajach dotyczyły bezpośrednich relacji pomiędzy ochroną przyrody a leśnictwem, w przypadku pozostałych gospodarka leśna sprzyjająca zachowaniu rzadkich elementów przyrody, bądź ochrona przyrody były jednym z elementów większych przedsięwzięć. Ogółem na realizację tych projektów ze środków LIFE Natura wyasygnowano ponad 165 mln EURO. Przykładowe typy działań podejmowane w ramach projektów to: inwentaryzacja i monitoring przyrody (59 projektów), wdrażanie planów zarządzania (78), zalesienia (111), zakup ziemi (65), public relation (92), zarządzania turystyką (70), tradycyjne użytkowanie, np. ekstensywny wypas (18), gospodarka łowiecka (67).
|
|