|
Andrzej Jermaczek, Paweł Pawlaczyk: Natura 2000 u progu - ochrona elementów europejskiego dziedzictwa przyrodniczego w Polsce |
|
|
4.3. Inne sieci obszarów
Oprócz sieci Natura 2000, funkcjonuje w Europie kilka innych zbiorów cennych przyrodniczo obszarów, wyznaczanych na podstawie nieco odmiennych kryteriów. Jednak poza Naturą 2000 żadna z tych sieci nie ma mocy prawnej, tj. z faktu desygnowania obszaru do międzynarodowego zbioru miejsc cennych nie wynikają w twardy i obligatoryjny sposób żadne konkretne zobowiązania dotyczące jego ochrony (choć niekiedy obowiązek zachowania obszaru w dobrym stanie może być pośrednio wyprowadzony z umów i konwencji międzynarodowych). Pamiętać trzeba, że np. koncepcja sieci Emerald, Corine biotopes czy Międzynarodowych Ostoi Ptaków wyprzedzała w czasie koncepcję Natury 2000, część wcześniejszego dorobku została więc wykorzystana przy tworzeniu tej ostatniej. Z drugiej strony, raz dokonany polityczny wybór "gatunków i siedlisk przyrodniczych ważnych dla Europy" ciąży obecnie na całej europejskiej ochronie przyrody, wpływając na nowo powstające koncepcje. Praktyczne znaczenie i zastosowanie tych międzynarodowych etykietek dla wybranych, cennych przyrodniczo obszarów w Polsce będzie prawdopodobnie w dużym stopniu zależało od tego, jak zostanie ostatecznie wyznaczona sieć Natura 2000 i czy jakieś obszary ważne dla ptaków, roślin lub gatunków CORINE pozostaną jeszcze poza nią.
Wybór najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy dokonany według metodyki zbliżonej do Natury 2000, jednak obejmujący wszystkie państwa – strony Konwencji Berneńskiej, a nie tylko państwa Unii Europejskiej. Mimo pewnych różnic metodycznych, uważa się w praktyce, że w Unii Europejskiej sieć Emerald jest równoważna sieci Natura 2000. Wyróżnianie obszarów sieci Emerald ma więc praktyczne znaczenie dla państw pozostających poza UE, na przykład dla Norwegii i Szwajcarii.
Międzynarodowe Ostoje Ptaków (Interantional Bird Areas, IBA) Koncepcja wyznaczenia kluczowych ostoi ptaków, oparta przede wszystkim na znaczeniu poszczególnych obszarów dla zachowania określonego procentu populacji poszczególnych gatunków, ale także na ocenie znaczenia dla zachowania różnorodności gatunkowej awifauny. Wyznaczone obszary IBA zostały praktycznie w pełni włączone do sieci Natura 2000 jako tzw. Obszary Ptasie (Obszary Specjalnej Ochrony), w rezultacie czego sieć stała się raczej "dodatkową etykietką" miejsc najważniejszych dla ptaków w ramach Natury 2000.
Międzynarodowe Ostoje Roślin (International Plant Areas, IPA) Botanicy pozazdrościli ornitologom: stosunkowo nowa, będąca na etapie prac, koncepcja wyróżnienia – analogicznie do Międzynardowych Ostoi Ptaków – miejsc najważniejszych dla flory. Kryteria obejmują znaczenie obszaru dla gatunków roślin z Dyrektywy Siedliskowej, ale także regionalne znaczenie obszaru dla różnorodności florystycznej, w tym dla populacji gatunków związanych z zagrożonymi siedliskami (wybory takich gatunków-wskaźników mogą być dokonywane na szczeblu krajowym). Nie wiadomo jeszcze, jak ta koncepcja zostanie zrealizowana i czy w praktyce wniesie coś nowego w stosunku do Natury 2000.
Ostoje Corine Miejsca szczególnie ważne dla zachowania przyrody Europy wskazywane w ramach tzw. Projektu CORINE (jednolite gromadzenie informacji o przyrodzie Europy) jako miejsca koncentracji występowania unikatowych gatunków i siedlisk przyrodniczych. Lista uwzględnianych siedlisk i gatunków jest szersza niż lista stosowana do celów Natury 2000; w poszczególnych krajach jest też lokalnie modyfikowana i rozszerzana.
Obszary wodno-błotne o znaczeniu międzynarodowym (Ramsar) Szczególnie cenne ekosystemy wodne, zalewowe lub wodno-błotne umieszczane, z inicjatywy zainteresowanych państw, w Spisie Obszarów Wodno-Błotnych Znaczenia Międzynarodowego. Spis tej jest jedną z form działania tzw. Konwencji Ramsar.
Konwencja Ramsar (Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, szczególnie jako siedliska ptactwa wodnego) jest umową międzynarodową sporządzoną 2 lutego 1971 (dzień 2 lutego jest na pamiątkę tego faktu Światowym Dniem Mokradeł), a ratyfikowaną przez Polskę 6 stycznia 1977 r. Konwencja zobowiązuje państwa - strony do skutecznej ochrony obszarów wodnych i mokradłowych (nie tylko obiektów umieszczonych w spisie!) na ich terytoriach. Sam tekst Konwencji jest dość ogólny, znacznie bardziej konkretne i praktyczne zobowiązania zapisane są w kilkuset rezolucjach, rekomendacjach i wytycznych technicznych, przyjętych przez Konferencje Stron. Zobowiązania te dotyczą praktycznie wszystkich aspektów ochrony mokradeł, począwszy od uwzględnienia ich w krajowych politykach i strategiach, przez kształtowanie systemu prawnego, zasady gospodarowania wodą, zasady planowania zarządzania i ochrony, po edukację i budowę świadomości społecznej.
Umieszczenie obszaru w Spisie pociąga za sobą, zgodnie z postanowieniami Konwencji, obowiązek jego skutecznej ochrony.
|
|