|
6. Standardy jakości ochrony przyrody
Rozmaitość form ochrony przyrody funkcjonujących w różnych krajach
Europy, utrudnia porównywanie obowiązujących w nich regulacji ochronnych. Także
więc i w tej dziedzinie, wypracowano pewne standardy jakościowe.
Najbardziej znanym z nich jest tzw. Dyplom Europy.
Dyplom Europy dla obszarów chronionych
Jest certyfikatem jakości ochrony cennych obszarów przyrodniczych,
przyznawanym przez Radę Europy.
Obszar chroniony, który chce uzyskać Dyplom Europy musi mieć:
» rangę europejską, tj reprezentować elementy dziedzictwa przyrodniczego,
geologicznego, lub krajobrazowego o znaczeniu europejskim (np. obszar znaczący
dla gatunków zagrożonych, obszar znaczący dla różnorodności
biologicznej, reprezentatywny przykład typowego ekosystemu, siedlisko
gatunku endemicznego itp.; ważny obszar występowania zjawisk
geologicznych, skamieniałości, efektowne wodospady, jaskinie, formacje
skalne, inne elementy rzeźby terenu; harmonijne krajobrazy naturalne i półnaturalne,
krajobrazy historyczne, tradycyjny krajobraz wiejski itp.).
» odpowiedni status prawny,
» miejsce w planowaniu przestrzennym, tak by był zabezpieczony przed
przedsięwzięciami sprzecznymi z celami ochrony
» jednoznaczne granice
» jeśli potrzeba, odpowiednie strefowanie z określonymi celami ochrony dla
każdej strefy
» plan ochrony, a przynajmniej jego zarys
» zidentyfikowane i ocenione zagrożenia zewnętrzne
» istnienie instytucji lub organizacji gwarantującej odpowiedni personel i
środki finansowe, wystarczające na działania ochronne konieczne do osiągnięcia
celów ochrony
Dalsze kryteria są zależne od celów ochrony. Jeżeli celem istnienia
obszaru jest wyłącznie zachowanie ekosystemów oraz różnorodności
biologicznej, to użytkowanie gospodarcze obszaru musi być wykluczone (z
pewnymi ewentualnymi wyjątkami związanymi z użytkowaniem tradycyjnym), ruch
turystyczny skanalizowany, obszar strzeżony i chroniony przed nielegalnymi działaniami.
Musi także istnieć program badań naukowych i monitoringu.
Jeżeli celem istnienia obszaru jest harmonizowanie ochrony przyrody ze zrównoważonym
rozwojem w sferze socjoekonomicznej, a także funkcje edukacyjne, to konieczne
jest zagwarantowanie, że prowadzona gospodarka jest rzeczywiście zrównoważona
i że nie niszczy przyrodniczych ani kulturowych walorów obszaru. Łowiectwo i
wędkarstwo może być tolerowane, o ile jest udowodnione, że nie wpływa
niekorzystnie na populacje zwierząt.
Muszą istnieć mechanizmy kontroli, a jeżeli trzeba to wymuszenia skuteczności
ochrony. Kanalizacja ruchu turystycznego, a także istnienie centrów
recepcyjnych i infrastruktury edukacyjnej, jest zalecana.
Innym rodzajem certyfikatu jakości ochrony dla parków narodowych jest
wspomniany już wyżej, w rozdziale poświęconym turystyce, certyfikat PanParks,
który w dwóch swoich pierwszych kryteriach skupia się właśnie na sposobach
chronienia parku, a nie na sposobach udostępnienia go do turystyki. Kryteria
oceny jakości ochrony cennych obszarów przyrodniczych i podręcznik
odpowiedniego audytu opracowała też organizacja Eurosite, będąca federacją
zarządzających obszarami chronionymi.
Warto zwrócić uwagę, że praktycznie każdy z wymienionych wyżej standardów
ochrony przyrody wymaga, by ochrona była zaplanowana, tj. by istniał tak zwany
plan ochrony, czy to w formie oddzielnego dokumentu, czy to zintegrowany z
innymi planami.
|