|
Andrzej Jermaczek, Paweł Pawlaczyk: Natura 2000 u progu - ochrona elementów europejskiego dziedzictwa przyrodniczego w Polsce |
|
|
Dobre plany ochrony mają najczęściej następujące cechy:
» Krótki okres obowiązywania (zwykle 5 lat). Skuteczne planowanie ochrony przyrody na dłuższe okresy dość powszechnie uznaje się - zwłaszcza przy obecnym stanie rozwoju wiedzy ekologicznej i sztuki ochrony przyrody, a także przy szybko zmieniających się uwarunkowaniach społecznych i ekonomicznych - za praktycznie niemożliwe. Nie oznacza to oczywiście, by w planach nie rysowano długofalowej, nawet kilkudziesięcioletniej perspektywy i dalekosiężnej wizji; dość powszechnie uznaje się jednak, że realne działania ochronne nie dają się jednak zaprojektować na kilkanaście lat w przód i trzeba się liczyć z koniecznością zasadniczych rewizji, a w zasadzie powtórnego przygotowywania planu co kilka lat.
» Zwięzłość, czytelność, precyzyjność. Przeciętny management plan dla cennego, nawet skomplikowanego obiektu przyrodniczego nie jest w swojej ostatecznej postaci dokumentem dłuższym niż kilkadziesiąt stron, zwykle jednak wypełnionych zwartą, syntetyczną i bardzo ściśle powiązaną logicznie treścią.
» Praktyczne zorientowanie. Racjonalizacja zakresu rozpoznania naukowego służącego formułowaniu planu. Plan służy przede wszystkim praktycznemu wykonywaniu ochrony, jest opracowaniem praktycznym, nie naukowym; nie ma akademickiego charakteru. Nie znaczy to oczywiście, że pozbawiony jest podstaw opartych na rzetelnej, naukowej wiedzy. "Racjonalizacja" nie oznacza też redukcji, jeżeli w wyniku długoletnich zaniedbań w inwentaryzacji i monitoringu brak jest elementarnych informacji przyrodniczych niezbędnych do planowania, to nieuchronnie trzeba je uzupełnić.
» Mechanizmy modyfikacji i ulepszania planu, przygotowania kolejnego planu. Sprzężenie zwrotne: działania -> rezultaty -> planowanie kolejnych działań. Ponieważ planowanie jest procesem ciągłym, w dobry plan ochrony wpisane są mechanizmy umożliwiające ocenienie jego skuteczności i weryfikację - nie po to, by krytykować plan lub jego autora, ale po to, by następny plan, na kolejny okres planistyczny, był lepszy. Naturalne jest także modyfikowanie planu na bieżąco, nawet w ciągu stosunkowo krótkiego okresu na jaki został sporządzony - o ile tylko zajdzie taka potrzeba.
"Adaptacyjne planowanie" - rytm rewizji i ulepszania planu zarządzania i ochrony, proponowany w EUROSITE
» Racjonalizacja zakresu monitoringu realizacji planu. Na pierwsze miejsce wśród głównych funkcji monitoringu przyrody obszarów chronionych wysuwa się szybkie uzyskiwanie informacji zwrotnej pozwalającej modyfikować wykonywane działania i cały plan; oznacza to że zaplanowanie monitoringu - jako mechanizmu takiej modyfikacji - staje się integralną częścią planu, podlega także tym samym regułom racjonalizacji. Uwzględniając koszty i potrzebną pracę, planuje się więc monitoring analizując od razu, jakie będzie przeznaczenie uzyskiwanej informacji i jaka powinna być reakcja na jego wyniki. Monitoring nie obejmuje więc wcale zbierania wszystkich danych, które byłyby ciekawe z przyczyn poznawczych.
» Związki logiczne z ogólniejszymi strategiami ochrony siedlisk i gatunków. O ile w obiekcie występują gatunki lub siedliska przyrodnicze objęte ogólniejszymi Programami Ochrony Gatunku / Siedliska w skali regionalnej, krajowej lub europejskiej (por. niżej), plan ochrony obiektu pozostaje z nimi zwykle w ścisłym związku, często dodatkowo podkreślanym w jego treści. Z planów tych bowiem wynika część "misji" jaką dany obiekt ma do spełnienia w strukturze ochrony przyrody.
» Logika planu (cel strategiczny – cele operacyjne – działania). Plan jest logiczną konstrukcją, opartą na sieci wynikających kolejno z siebie decyzji; praktycznie żadne elementy planu nie pozostają poza tą logiczną siatką (por. niżej)
» Formułowanie mierzalnych efektów do osiągnięcia
(outputs). Elementami planu ochrony są zwykle cele
» Rozplanowanie działań w czasie. Elementem racjonalnego planowania jest priorytetyzacja działań, tj. wskazanie tych, które powinny być wykonane natychmiast, oraz tych, których realizacja może nieco poczekać. Nie mniej ważne jest wskazanie i prześledzenie uwarunkowań czasowych wykonywania poszczególnych zadań i wzajemnych zależności czasowych między nimi (zazwyczaj najpierw trzeba usunąć krzewy z łąki, a później dopiero można kosić całą jej powierzchnię co 2 lata)
» Zawarcie elementów finansowych, osadzenie w kontekście społecznym i ekonomicznym. Realistyczny plan nie może abstrahować od tych uwarunkowań. Zazwyczaj już w samym planie liczy się, ile będzie kosztować jego realizacja, a rozplanowując zadania w czasie uwzględnia się również rozplanowanie w czasie pozyskiwania odpowiednich środków finansowych. Również społeczne uwarunkowania realizacji planu, w tym konieczność zdobycia aprobaty społecznej dla jego realizacji, są przedmiotem rozważań integralnie związanych z procesem planowania.
7.1.2. Programy ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków
Specyficznymi rodzajami planów działań są plany skupione nie na ochronie konkretnego obiektu, ale na ochronie europejskich, krajowych lub regionalnych zasobów rzadkiego gatunku albo siedliska przyrodniczego. Taki Program Ochrony Gatunku (Species Action Plan) lub Program Ochrony Siedliska Przyrodniczego (Habitat Action Plan). Struktura takich, specyficznych planów ochrony jest podobna, zazwyczaj obejmując: » Diagnozę sytuacji danego siedliska lub gatunku (zasoby, zagrożenia) » Cel strategiczny » Cele operacyjne, szczegółowe cele do osiągnięcia » Działania, rozplanowane także co do czasu i kosztów.
Programy działań są sporządzane w pierwszej kolejności dla najważniejszych i najsilniej zagrożonych siedlisk przyrodniczych i gatunków, często w pierwszej kolejności dla gatunków "znaczenia europejskiego". Niektóre kraje, np. Wielka Brytania, mają już takie plany opracowane dla większości zagrożonych gatunków.
|
|
