|
Andrzej Jermaczek, Paweł Pawlaczyk: Natura 2000 u progu - ochrona elementów europejskiego dziedzictwa przyrodniczego w Polsce |
|
|
9. Co będzie zawierał przyszły plan ochrony obszaru Natura 2000
Chociaż struktura planów ochrony, jakie mają być sporządzane w Polsce dla przyszłych obszarów Natura 2000, zostanie określona dopiero w przyszłości, logiczna analiza potrzeb co do informacji i decyzji, jakie będą musiały być w takim planie zawarte, a także analogie do innych planów ochrony sporządzanych obecnie w Polsce, np. dla parków narodowych, parków krajobrazowych czy rezerwatów przyrody, pozwalają na snucie domniemań, co do przyszłej zawartości, a nawet układu takich planów.
Wytyczne z Galway
Jak w każdym innym planie ochrony, w planie obszaru Natura 2000 muszą się znaleźć ogólne informacje o obszarze, a więc podstawa prawna jego funckjonowania oraz informacje o jego granicach, powierzchni i położeniu. To ostatnie, oprócz oczywiście umiejscowienia obszaru w podziałach administracyjnych (w tym specjalnych, np. administracji leśnej i wodnej), dla zrozumienia przyrodniczych uwarunkowań obszaru, warto odnieść do istniejących regionalizacji, np. leśnej (krainy i dzielnice przyrodniczo-leśne), wodnej (zlewnie, dorzecza), czy regionalizacji przyrodniczo-geograficznych. Kluczową dla ochrony obszaru jest oczywiście informacja, czyje grunty wchodzą w jego skład, a więc struktura własności gruntów oraz struktura zarządu gruntami Skarbu Państwa. Wiele informacji daje dodatkowo odniesienie tych danych do rodzaju użytków gruntowych - istotne jest, czy np. lasy są najczęściej państwowe, czy prywatne. Podstawowe przyrodnicze uwarunkowania ochrony obszaru to charakterystyka jego budowy geologicznej i rzeźby terenu, stosunków wodnych, flory i roślinności, fauny, typów ekosystemów, typów krajobrazów ekologicznych. Istotne okazują się zwykle także wartości kulturowe i krajobrazowe. Jeden z kluczowych elementów planu ochrony to z pewnością identyfikacja i analiza przedmiotów ochrony. W przypadku Natury 2000 jest to stosunkowo proste, bo przedmiotami ochrony są obligatoryjnie - w obszarze siedliskowym (SOO) obecne w obszarze siedliska przyrodnicze oraz gatunki "o znaczeniu europejskim", a w obszarze "ptasim (OSO) - odpowiednie gatunki ptaków. Charakterystyka początkowego, wyjściowego stanu każdego z tych elementów, objąć powinna np.:
» Dla każdego typu siedliska przyrodniczego: Charakterystyka (opis) lokalna (typowa w obszarze kompozycja, skład gatunkowy): Areał (powierzchnia w ha) Lokalizacja, rozmieszczenie w przestrzeni (mapa rozmieszczenia), charakter występowania (wielkość i rozmieszczenie płatów) Zróżnicowanie struktury wewnętrznej Elementy kluczowe dla dzikiej fauny i flory Ekologiczne uwarunkowania funkcjonowania Procesy ekologiczne kształtujące siedlisko Powiązania dynamiczne i przestrzenne z innymi typami siedlisk przyrodniczych (tu np. powiązania: naturalne torfowiska wysokie - bory bagienne i brzeziny bagienne; dynamiczno-chorologiczne powiązania między różnymi rodzajami siedlisk wydmowych) Cenne i rzadkie gatunki związane z tym typem siedliska (ze szczególnym uwzględnieniem gatunków z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej) Dynamika areału i struktury siedliska Zagrożenia dla danego typu siedliska Znaczenie obszaru dla zachowania krajowych i europejskich zasobów tego typu siedliska
» Dla każdego gatunku: Liczebność i charakter występowania (regularne zmiany w czasie) Lokalizacja występowania Struktura populacji Kluczowe czynniki ekologiczne Dynamika populacji Zagrożenia dla populacji danego gatunku Znaczenie obszaru dla zachowania krajowych i europejskich zasobów gatunku
Na obszarze, który pozostaje w gospodarczym wykorzystaniu, konieczne będzie przy pracach nad planem zidentyfikowanie aktualnych sposobów prowadzenia gospodarki, np. rolnej, leśnej, łowieckiej, rybackiej, wodnej, a także rozpoznanie charakteru, skali i form takich działań, jak turystyka, edukacja, rekreacja, eksploatacja kopalin, działalność przemysłowa, komunikacja czy wykorzystanie przestrzeni pod zabudowę. Dla każdego rodzaju działania potrzebna jest znajomość takich jego cech, jak np.: » Struktura produkcji / pozyskania » Wykorzystywane zasoby » Stosowane techniki » Tendencje zmian » Powodowane obciążenie środowiska i wpływ na krajobraz » Aktualny i potencjalny wpływ na przedmioty ochrony (szczegółowe omówienie) » Relacje do innych typów działań gospodarczych (np. relacje gospodarka łowiecka - gospodarka leśna, rolna; turystyka -
Kluczowa wreszcie jest - przeprowadzona punkt po punkcie - ocena wpływu poszczególnych działań ludzkich na przedmioty ochrony, tj. wyliczone i przeanalizowane poprzednio siedliska przyrodnicze oraz gatunki. Istotne uwarunkowanie dla planowania ochrony obszaru sieci Natura 2000 będą też stanowiły już istniejące i funkcjonujące dokumenty planistyczne, takie jak studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego gmin, inwentaryzacje przyrodnicze gmin i zawarte w nich programy ochrony przyrody, strategie rozwoju gmin, plany ochrony przyrodniczych obiektów chronionych, plany urządzania lasu z Programami Ochrony Przyrody, plany gospodarowania wodami dorzeczy, plany ochrony przeciwpowodziowej, wydane warunki korzystania z wód regionu wodnego/ zlewni, operaty rybackie, plany i programy ochrony środowiska. Konieczny jest ich gruntowny przegląd, a także analiza, jak ich postanowienia wpływają lub mogą wpływać na przedmioty ochrony. Standard informacji, które należałoby zebrać dla każdego dokumentu tego typu, obejmuje: » Status prawny » Kompletność wykorzystanych informacji » Istotne postanowienia » Relacje do innych analizowanych dokumentów planistycznych (sprzeczności, rozbieżności, zgodności) » Ocena wpływu postanowień na przedmioty ochrony (szczegółowe omówienie)
Oprócz uwarunkowań prawnych i środowiska przyrodniczego obszaru chronionego istotnym, a często zaniedbywanym czynnikiem wpływającym na jego ochronę jest środowisko społeczne. Z reguły można zidentyfikować w nim rozmaite grupy interesu, jak np.: mieszkańcy (społeczność lokalna) - w tym rolnicy, przedsiębiorcy zainteresowani działalnością gospodarczą, władze lokalne, leśnicy; przyjezdni: myśliwi, wędkarze, turyści - piesi, narciarze, uczestnicy turystyki zorganizowanej, właściciele "drugich domów"... Dla każdej grupy istotne wydaje się scharakteryzowanie co najmniej następujących cech: » Charakterystyka » Dążenia (cele grupy) » Siła oddziaływania » Ocena wpływu dążeń grupy na przedmioty ochrony.
Kluczowy element procesu planowania to poprawne zdefiniowanie celów ochrony. W przypadku sieci Natura 2000 nie ma tu pola do swobodnego manewru - celem strategicznym będzie zawsze zachowanie "we właściwym stanie" siedlisk przyrodniczych i gatunków, będących przedmiotami ochrony. Pole planistycznego wyboru pojawia się dopiero w kwestiach, jak ten "właściwy stan" rozumieć, i jakimi metodami go osiągnąć. Kluczem do jakości planowania nazywa się często postawienie sobie właściwych celów operacyjnych do osiągnięcia. Dobrze jest formułować je w sposób mierzalny; ułatwi to późniejszą ocenę stanu realizacji planu.
Be SMART4 !
Gdy uda się zdefiniować szczegółowe cele, jakie chcielibyśmy osiągnąć, z reguły łatwiej już zaplanować zadania, jakie należałoby zrealizować. Mogą one mieć bardzo różny charakter: od doprowadzenia do określonych decyzji o charakterze formalno-prawnym (utworzenie formy ochrony i odpowiednie konsekwencje prawne, wprowadzenie określonego zakazu), wprowadzenia określonych zapisów administracyjno-planistycznych, przez zawarcie określonych umów cywilno-prawnych, np. z właścicielami gruntów, po wykonanie konkretnych zabiegów ochronnych, np. zabiegów ochrony czynnej. ________________ 4 "smart" po angielsku oznacza "sprytny, rozgarnięty"
|
|